Giúp nông dân thoát nghèo, vươn lên làm giàu

Chỉ chiếm hơn 12% diện tích của cả nước nhưng đồng bằng sông Cửu Long (ÐBSCL) hằng năm cung cấp hơn 50% tổng sản lượng lúa gạo, 90% lượng gạo xuất khẩu, khoảng 65% lượng thủy sản, hơn 60% lượng trái cây, cùng với nhiều loại nông sản khác... nhưng đời sống người dân nơi đây vẫn khó khăn...

Hiện nay, vùng ÐBSCL vẫn là nơi nắm giữ nhiều cái "nhất": sản lượng lúa gạo lớn nhất, sản lượng cây ăn trái lớn nhất, nuôi trồng thủy sản lớn nhất và vẫn nghèo nhất nước, trình độ dân trí thấp nhất nước. Vất vả làm ra hạt lúa nhưng đời sống của nông dân còn gặp nhiều khó khăn. Ðược "mệnh danh" là vùng trọng điểm nông nghiệp và an ninh lương thực nhưng đầu tư vào khu vực này vẫn còn thấp. Bên cạnh đó, do thiếu đầu tư cơ sở hạ tầng cho sản xuất và dân sinh nên đời sống cư dân nông thôn gặp rất nhiều khó khăn. Mặt khác, khâu yếu nhất của lĩnh vực nông nghiệp là việc quy hoạch còn manh mún, chưa có sự liên kết sản xuất theo vùng quy hoạch để hướng đến một nền nông nghiệp bền vững.
 Phó Trưởng ban Thường trực Ban Chỉ đạo Tây Nam Bộ Nguyễn Phong Quang, cho rằng: "Chúng ta phải có sự tính toán lại hết sức cụ thể về kế hoạch sản xuất, cây con, thời vụ cho phù hợp. Tôi nêu một vấn đề về cây lúa là khi sản xuất trúng mùa, cùng nhau bán thì giá rẻ. Còn ai có vốn trữ lại thì có lời cao. Vậy, bây giờ mình có thể đẩy nhanh việc xây dựng kho trữ để triển khai nhanh thu mua cho nông dân. Vấn đề hỗ trợ cho nông dân là ở đây. Chúng ta làm đồng bộ về các chuỗi này để thu mua, dự trữ, bảo đảm giá, nếu không tính kỹ thì nông dân làm rất khó khăn nhưng hưởng lợi thì rất ít".
Ðể phát triển bền vững bằng con đường đa dạng hóa sản xuất, có những vấn đề mà tự thân người nông dân không dễ gì vượt qua được. Mặc dù rất năng động và mạnh dạn, nhưng việc trồng cây gì, nuôi con gì cho có hiệu quả cao, ổn định, luôn là bài toán khó đối với người nông dân cá thể. Chính vì vậy không ít lần họ phải gánh chịu những thiệt hại không nhỏ trong việc mò mẫm chuyển từ cây trồng này sang cây trồng khác, vật nuôi này sang vật nuôi khác một cách tự phát. Mặt khác, sự yếu kém về cơ sở hạ tầng, sự thiếu định hướng về thị trường nông sản cho nông dân cũng như sự thiếu chính sách hỗ trợ hữu hiệu trong việc tổ chức lại sản xuất để khắc phục tình trạng manh mún, phân tán và việc chậm xác định quy mô sản xuất lúa cỡ nào là đủ bảo đảm an toàn lương thực cho đất nước, đều là những trở ngại không nhỏ đối với ÐBSCL trong việc phát triển một nền sản xuất nông nghiệp đa dạng, hiệu quả và bền vững.
Ông Nguyễn Hữu Minh, một nông dân ở tỉnh Ðồng Tháp đề nghị: "Nếu quy hoạch vùng chuyên canh thì Nhà nước phải có chính sách để làm sao lo đầu ra cho vùng chuyên canh đó. Chứ nếu quy hoạch mà không lo đầu ra thì dân cũng không ủng hộ. Và Nhà nước quy hoạch một vùng chuyên canh đặc sản nào đó để có diện tích, ước được sản lượng thì từ đó chính sách hỗ trợ mới phát huy tác dụng".
Ðể hỗ trợ nông dân cũng như phát huy thế mạnh của các ngành, trong thời gian qua, nhiều chính sách, nghị quyết của Ðảng, Nhà nước đã được ban hành để tạo cho người dân yên tâm sản xuất. Trong đó, Quyết định 80 ra đời, "liên kết bốn nhà" gồm nhà nông, nhà doanh nghiệp, nhà khoa học và Nhà nước. Tuy nhiên, có thể khẳng định trên bình diện chung giữa "bốn nhà" vẫn hoạt động chưa ăn khớp. Mà điển hình là việc trúng mùa, mất giá hay trúng giá mất mùa thường xảy ra ở cây lúa, trái cây và con cá tra...
 Tổng Giám đốc Công ty TNHH Hùng Cá Trần Văn Hùng, chuyên thu mua cá tra xuất khẩu ở tỉnh Ðồng Tháp rút ra kinh nghiệm: "Muốn bền vững thì chúng ta cần có sự hòa đồng và quyết định lại cách mua bán. Mấy năm vừa qua, nơi nào cá thừa thì cứ ép người nông dân, người chăn nuôi. Bây giờ cá hiếm thì lại khó khăn cho doanh nghiệp. Thực tế là có khi người dân bị ép khó khăn, nhưng đôi lúc doanh nghiệp cũng nằm trong hoàn cảnh này".
Trong thời gian qua, ÐBSCL có những bước phát triển vượt bậc về nuôi trồng thủy hải sản, cải thiện và gia tăng diện tích cây ăn trái, nhưng chủ yếu vẫn còn độc canh cây lúa trên phần lớn diện tích. Trên bước đường hội nhập với thế giới, hơn lúc nào hết, cần xây dựng một chiến lược sản xuất nông nghiệp hợp lý, đạt hiệu quả cao và bền vững, giúp người nông dân giàu lên từ nông nghiệp. Trên thực tế, nông dân làm lúa cũng dễ giàu, nuôi cá hay trồng cây ăn trái cũng vậy. Nhưng sao nông dân lại vẫn nghèo? Một là, do sản lượng ít. Hai là, vì bán không được.
Hiện nay, với một ha ruộng lúa, nông dân chi cho nhân công, phân bón khoảng 10 triệu đồng. Nếu thu được sáu tấn/ha, giá thành 4.000 đồng/kg thì lãi được 50% - 60%, bù lại vụ hè thu chỉ được bốn tấn/ha, bán giá 3.000 đồng/kg, lãi 20% - 30%. Thu lợi nhuận cao nhưng trung bình mỗi một hộ dân ở đây có trên dưới một ha đất, vụ đông xuân thu sáu tấn, vụ hè thu thu bốn tấn, tổng cộng được 10 tấn. Với giá lúa 4.000 đồng/kg thì người trồng lúa chỉ được 20 triệu đồng/năm. Mỗi gia đình có năm miệng ăn thì tính bình quân một người được bốn triệu đồng/năm từ lúa, chia cho 12 tháng được khoảng 350 nghìn đồng/người/tháng. Với mức thu nhập như vậy khó có thể nói đến nông dân làm giàu. Vấn đề cốt lõi của cái nghèo, một phần là do diện tích đất canh tác bình quân đầu người quá ít.
Thứ trưởng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Diệp Kỉnh Tần, cho rằng, phải rút bớt một phần lao động nông thôn, cố gắng đến năm 2020 thì lao động nông nghiệp chỉ còn khoảng 30%. Có như vậy mới có thể mở rộng diện tích cho nông dân và nông nghiệp mới phát triển mạnh hơn, bền vững, tính cạnh tranh cao hơn.
Ðể xác định những bước đi vững chắc, hạn chế đến mức thấp nhất các thiệt hại, điều cấp thiết nhất cần làm là hoàn chỉnh chiến lược phát triển và quy hoạch tổng thể cho toàn vùng ÐBSCL. Có lẽ đây là vấn đề cốt lõi để khắc phục những hạn chế trong việc phát huy đúng mức tiềm năng của vùng một cách bền vững. Củng cố lại "liên kết bốn nhà", thắt chặt quan hệ tương hỗ giữa Nhà nước - nhà doanh nghiệp - nhà khoa học - nhà nông là một giải pháp quan trọng giúp nông dân ÐBSCL thoát nghèo, vươn lên.
Theo GS, TS Võ Tòng Xuân, người gắn bó với nông dân ÐBSCL, nên tập hợp nông dân vào từng vùng quy hoạch sản xuất nguyên liệu, gắn liền với một nhóm công ty có cơ sở bảo quản, chế biến hàng hóa có thương hiệu. Khi đó, nông dân trong vùng nguyên liệu chỉ chuyên sản xuất một loại giống theo phương thức hiện đại, đạt các tiêu chuẩn cạnh tranh trên thị trường để cung cấp cho doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu. Toàn bộ tổ hợp nông dân cùng với các công ty cung cấp vật tư đầu vào và công ty tiêu thụ đầu ra sẽ hình thành một công ty cổ phần nông nghiệp tại từng vùng quy hoạch.
Chủ thể của vấn đề nông nghiệp, nông dân, nông thôn chính là nhà nông. Vậy, nông dân nói chung và nông dân vùng ÐBSCL nói riêng đang cần gì để vươn lên thoát nghèo? Câu trả lời là nông dân phải cần đất, cần chính sách hợp lý để tích tụ ruộng đất đủ để ứng dụng cơ giới hóa mới có cơ hội thực hiện CNH, HÐH nông nghiệp, nông thôn.

Bài và ảnh: THANH TÙNG, ÐỨC NGHĨA
Nguồn: nhandan.org.vn
DT-st

 


CÁC TIN KHÁC:

Đường nông thôn
Gặt đập liên hợp
Nước sạch cho vùng nông thôn
Cầu treo giao thông nông thôn
Đường đồng ruộng nông thôn
Điện nông thôn
Trường học đạt chuẩn
Trạm y tế xã